Dekanat: Świecki
Adres parafii: ul. Wojska Polskiego 12, 86-111 Gruczno,
woj. kujawsko-pomorskie, powiat świecki, gmina Świecie
Historia parafii:
Ślady obecności ludzi w Grucznie pochodzą już z wykopalisk datowanych na około 1200 rok przed naszą erą. Znalezione monety piastowskie oraz inne artefakty z okresu VI-XII wieku można oglądać w Muzeum Historycznym w Grudziądzu. Wśród badaczy zajmujących się historią tych terenów był ksiądz Władysław Łęga, który jako wikariusz w Grucznie podczas I wojny światowej prowadził prace archeologiczne i etnograficzne w okolicach Świecia i Gruczna przed 1939 rokiem.
Parafia w Grucznie jest jedną z najstarszych na Pomorzu. Jej powstanie przypisuje się jednemu z książąt lub królów we wczesnym okresie po przyjęciu chrześcijaństwa. Początkowo obejmowała ona tereny, na których później powstały parafie w Topolnie, Polednie i Niewieścinie. Pierwsza wzmianka o parafii pochodzi z dokumentu z 1238 roku. W 1299 roku Gruczno zostało zakupione przez Stolicę Arcybiskupią w Gnieźnie od Mestwina II, a w 1354 roku przekazano je wikariuszom Katedry Gnieźnieńskiej.
Nazwa Gruczno, unikalna w Polsce, najprawdopodobniej wywodzi się od piastowskiego grodu, od którego pochodzi także etymologia słów „gród” i „grodzić”.
Najstarsze zachowane przedmioty liturgiczne i dokumenty parafialne pochodzą z XVII wieku. Wśród nich znajduje się monstrancja z 1607 roku oraz księgi chrztów prowadzone od 1670 roku.
Obecny kościół parafialny to prawdopodobnie czwarta murowana świątynia w tej miejscowości. Pierwsza budowla powstała około 1300 roku, druga w 1583 roku, a trzecia w 1775 roku, która została całkowicie przebudowana w stylu neogotyckim w latach 1873-1876. Kościół konsekrowano 30 maja 1876 roku przez biskupa sufragana Jeschkego.
Przez pewien czas parafia znajdowała się pod panowaniem Krzyżaków, którzy w XIV wieku zakładali tu ogrody i winnice na skarpie wiślanej. W XVI i XVII wieku do Gruczna przybyli osadnicy z Holandii, głównie menonici, zwani Olendrami. Z kolei w XVIII i XIX wieku licznie osiedlili się tu niemieccy protestanci, co było wynikiem pruskiej polityki zaborczej.
Wizytacja biskupia z 1819 roku potwierdza istnienie na terenie parafii pięciu szkół, z czego tylko jedna była katolicka, a cztery protestanckie. W tamtym okresie parafia znajdowała się pod patronatem wikariuszy gnieźnieńskich. W XIX wieku, w odległości ponad 100 metrów od kościoła parafialnego, wybudowano kościół protestancki, który został częściowo zniszczony podczas wojny, a po 1960 roku całkowicie rozebrany.
Od 1821 roku parafia należała do diecezji chełmińskiej, a od 1992 roku do diecezji pelplińskiej. W czasie II wojny światowej proboszcz i wikariusz zostali zamordowani, a parafia nie funkcjonowała w normalnym trybie. Ksiądz z Polskich Łąk przyjeżdżał tylko raz w miesiącu, aby odprawić mszę. W plebanii zamieszkała niemiecka rodzina Strasburgerów, a świadkowie widzieli palenie ksiąg w ogrodzie plebańskim. Pod koniec wojny część dokumentów i mebli została wywieziona.
Po wojnie ówczesny proboszcz wybudował dużą, drewnianą stodołę, którą później upaństwowiono, a następnie rozebrano i przeniesiono do Wałdowa. W 1950 roku, na mocy decyzji władz komunistycznych, parafia utraciła niemal cały majątek, pozostawiono jej jedynie kościół.
Po 1970 roku rozpoczął się stopniowy proces odzyskiwania mienia parafialnego. Najpierw zwrócono plebanię i plac przykościelny, następnie organistówkę, część ziemi oraz cmentarz. W 1988 roku, dzięki interwencji biskupa E. Piszcza, z Regensburga zwrócono parafii kilka dawnych rękopisów.